27 Ağustos 2014 Çarşamba

OSMANLI MERKEZ TEŞKİLATI

PADİŞAHLAR

İlk zamanlarda devlet’i yöneten kişiye  BEY veya GAZİ  unvanı verilirdi.

SULTAN unvanını ilk defa  I.Murat kullanmıştır.

HALİFE’ lik  Yavuz Sultan Selim’in 1517 mısır seferi’nden sonra Osmanlı hükümdarlarına geçmiştir.
Padişahlar Osman bey’in soyundan gelirlerdi ve  yönetim babadan oğla geçerdi. Her hükümdar değişikliğinde taht kavgaları olur ve devlet sarsıntı geçirirdi. Tahta çıkan şehzade kardeşlerinin sorun yaratmaması için kardeşlerini öldürtmek zorunda kalıyordu.
17. y.y. başlarında I.Ahmet zamanında tahta Osmanlı ailesinin en yaşlı ve olgun olanının tahta geçmesi kaidesi getirildi.
Fatih Sultan Mehmet döneminde Divana Başkanlık yapan padişah bu görev sadrazam’a devredilmiştir. 

Ordulara komuta etmek,büyük devlet adamlarını atamak,savaşa ve barışa karar vermek padişahın başlıca görevleri arasında olsa da şeyhülislamdan fetva alırdı. 

ŞEHZADELER

Padişahların erkek çocuklarına şehzade veya çelebi denirdi. 

Şehzadeler küçük yaşlarda  izmit, Bursa , Eskişehir, Aydın, Kütahya, Balıkesir, Isparta, Antalya, Amasya, Manisa ve Sivas illerine sancağa gönderilirlerdi. Yanlarında da eğitimli,bilgili devlet adamları verilirdi. Bu devlet adamlarına lala  denirdi.

III. Mehmet sancağa çıkan son şehzade' dir. Şehzadeler cülus töreniyle tahta çıkarlardı.  

OSMANLIDA SARAY HAYATI

İlK saray 1326’da Bursa’da ,1361’ de de Edirne sarayı yapılmıştır. Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u fethetmesinden sonra bugün İstanbul Üniversitesi’nin bulunduğu yerde eski sarayda yaşamay başlanmıştır. Daha sonra Topkapı Sarayı yaptırılınca tamamen burada yaşanmaya başlanmıştır.

Topkapı Sarayı 2 bölümden oluşmaktadır:

1.      Dış Saray (Birun ) : Bab-ı Humayun adı verilen 1. kapıdan biirnc avluya girilir. Babüs selam ile ikinci avluya geçilir ve Dış saray  (Birun ) ile  enderun’u  birbirine bağlayan Babüs saade denilen kapı bulunur.
2.      ENDERUN (İç saray ): Padişahın özel hayatını geçirdiği bölümdür.Enderun denilen okul ve harem yine bu bölümdedir.

Enderun : İmparatorluğu yönetecek elemanların yetiştirildiği bir okuldur.
Enderunda ilk okulu Sultan I. Murad saray hizmetlerinde çalışacak görevliler yetiştirmek üzere Edirne'deki eski sarayda kurdu. Üç sınıflı olan bu okulda birinci sınıfa seferli koğuşu, ikinci sınıfa Kiler koğuşu, üçüncü sınıfa da Hazine koğuşu denirdi.

Enderun teşkilatı, Enderun öğretmenleri, hocaları ve sarayın iç hizmet görevlilerinden oluşurdu.
Topkapı Sarayı’n da Enderun a-Küçük Oda b-Büyük Oda c-Doğancı Odası d-Seferli Odası e-Kiler Odası f-Hazine Odası g-Has Oda, olmak üzere yediye ayrılır. 

KAFES SİSTEMİ : İmparatorluğun ilk dönemlerinde Fatih Kanunnamesinde  belirtildiği gibi saltanatın varlığının sürdürülebilmesi için kardeş katli onaylanmıştır.  Ancak bu uygulamalar nedeniyle tahtın varisleri azalmış ve Osmanlı soyunun tükenmesi tehlikesi ortaya çıkmıştır. 
Padişah I. Ahmet hanedan veraset sistemini değiştirip kardeş katli yasasını kaldırmış, bunun yerine ekberiyet ve eşrediyet esasları uyarınca tahta geçilmesi ve kafes sistemini getirmiştir. 
Ekberiyet usulu ile şehzadelerin sancaklara gönderilmeleri geleneği yerini kafes sistemine bırakmıştır. Topkapı Sarayı’ n da ÇİFTE KASIRLAR .

Ekberiyet, Ekber  en büyük anlamından gelmekte. Osmanoğlu ailesinin, padişahtan sonraki en yaşlı erkek üyesinin veliaht kabul edilmesini ifade eder.
Erşediyet Şehzadenin akıl sağlığı ve olgunluk niteliklerini taşımasını şart koşan yöntemin adıdır.

DİVANI-HUMAYUN: Devlet işlerinin görüşüldüğü yere verile isimdir. Önceleri divana padişah’ın önderliğinde toplanılmış olsada Fatih sultan Mehmet ve ondan  sonraki yıllarda divana Vezir-i azam (sadrazam) başkanlık yapmaya başlamış olup , padişahta divan toplantıarını Kasr-adl denilen kafesli pencereden izlemeye başlamış.

DİVAN-I HUMAYUN ÜYELERİ:
Padişah
Vezirazam (Sadrazam)           : Padişahtan sonra en yetkili kişi ,                                                     padişahın mührü bulunurdu.
Kubbealtı Vezirleri                           : Veziriazam’ın verdiği işleri yaparlardı.
Nişancı                           :Padişahın adına yazılacak fermanlara                                                 ,beratlara padişahın tuğrasını çekerlerdi
Yeniçeri Ağası (rütbesi vezir ise)           :Yeniçeri ocağının en büyük komutanı
Kaptan Paşa       (Kaptan-ı Derya)        : Donanma ve denizcilikle ilgili işlerden                                                    sorumluydu.
Rumeli Kazaskeri                      : Divandaki büyük davalara bakarlardı
Anadolu Kazaskeri
Rumeli Defterdarı(Başdeftardar)    :Mali işelere bakarlardı
Anadolu Defterdarı                   :Mali işlere bakarlardı.

Şeyhülislam (Müftü)                   : Divanda alınan karaların İslam'a uygun                                        olup olmadığına karar verirdi. Kanuni                                        döneminde veziriazam ile eşit sayılırdı.

YENİÇERİ
Tahminen 1365 yıllarında Orhan Gazi Hacı Bektaş Veli hazretlerinin dergahına gider ve yeni kuracağı asker ocağı için Hacı Bektaş Veli’den hayır duası ister, Hacı Bektaş Veli’de  isimlerinin yeni asker yani yeni çeri olmasını teklif eder ve hayır duaları okur, giysisinin kol yenini de kopartıp başına takar o günden sonra yeni çeriler külaha benzeyen serpuşu takarlar. Yeniçeri ocağı kurulduğundan beri Hacı Bektaş Veli’nin anısına ocaklarına Bektaşi Ocağı (Ocak-ı Bektaşiyan) kendilerine de Taife-i Bektaşiyan, Güruh-i Bektaşiye denir.